Academydd o PDC yn helpu rhieni Great Ormond Street i rannu cyngor gwerthfawr

Dr Emily Underwood Lee

Dr Emily Underwood-Lee


MAE rhieni plant sâl yn Ysbyty Great Ormond Street (GOSH) wedi llunio darnau o gyngor i bobl eraill sy'n wynebu heriau tebyg, yn rhan o broject sy'n cynnwys academydd o Brifysgol De Cymru (PDC).

Roedd yr Athro Cysylltiol Dr Emily Underwood-Lee yn un o dîm, a oedd hefyd yn cynnwys yr Athro Brian Lobel a'r artist Emily Speed, a luniodd broject Kicking Up Our Heels, a gynhaliwyd yn yr ysbyty yn Llundain yn 2019 - 2020 gyda rhaglen gelf yr ysbyty, GOSH Arts.

Yn defnyddio cyllid gan Gyngor Celfyddydau Lloegr, defnyddiodd y project berfformiadau a chelf weledol i roi cyfle i rieni a gofalwyr plant GOSH ystyried eu lles eu hunain fel prif ofalwyr.

Gwahoddwyd y rhieni a'r gofalwyr i gymryd rhan mewn 'arolwg' perfformiadol chwareus am y ffordd yr oedden nhw’n gofalu amdanyn nhw eu hunain tra hefyd yn gofalu am blentyn yn yr ysbyty.

"Anogwyd y rhieni i fynd y tu hwnt i'r syniad o'r 'rhiant da' sy'n esgeuluso eu hanghenion eu hunain ar draul anghenion eu plant," dywedodd Dr Underwood-Lee.

Dros gyfnod o ddau fis, treuliodd Dr Underwood-Lee a'r Athro Lobel amser yn creu perfformiadau byr gyda 100 o rieni a gofalwyr yn GOSH. 

Gan wisgo gynau nos a masgiau lliwgar, a mabwysiadu persona  oedd yn fersiwn ohonyn nhw eu hunain, ond gyda’u nodweddion wedi eu chwyddo neu eu gor-ddweud, gwahoddwyd rhieni i gael sgwrs gyda nhw am sut roedden nhw'n gofalu amdanyn nhw eu hunain.

Gan ddefnyddio dull chwareus oedd wedi ei gynllunio’n ofalus ac yn fwriadol, roedden nhw’n annog rhieni a gofalwyr i gymryd seibiant o'u rôl fel 'rhieni' ac i ystyried eu hunain yn gyntaf am ysbaid.

Defnyddiwyd yr ymatebion gan yr artist gweledol Emily Speed i greu gwaith celf parhaol, Cocoon, a osodwyd yn GOSH ym mis Chwefror 2020. Ochr yn ochr â hyn, cyhoeddwyd llyfryn papur o'r enw You Are Doing A Great Job, oedd yn ymgorffori syniadau a gweithgareddau a gynigiwyd gan rieni i wella eu lles eu hunain a lles pobl eraill.

Yn rhan o'r project, gofynnwyd i rieni a gofalwyr feddwl am awgrymiadau a allai helpu eraill oedd yn GOSH, gan gynnwys cynnig mannau y gallen nhw ymweld â nhw o fewn yr ysbyty a'r ardal leol, a chyngor gan rieni i rieni eraill. Cafodd y cyfan ei gynnwys mewn taflen sydd bellach ar gael i bob rhiant a gofalwr yn Great Ormond Street. Cafwyd adborth hefyd gan y staff ar yr hyn yr oedden nhw wedi ei ddysgu o'r project.

"Dangosodd y project yn llwyddiannus iawn y ffordd y gall ymgynghori creadigol gasglu gwybodaeth yn effeithiol gan rieni a gofalwyr," meddai'r gwerthusiad annibynnol o'r ymchwil. 

"Roedd hefyd yn codi ymwybyddiaeth mewn gwahanol rannau o’r ysbyty, ymhlith staff clinigol ac anghlinigol, o bwysigrwydd cefnogi rhieni/gofalwyr, sy'n chwarae rhan mor bwysig yng ngofal cyfan y plentyn, gan esgeuluso eu hanghenion eu hunain yn aml yn y broses. 

"Bydd y wybodaeth werthfawr a gasglwyd gan rieni am eu hanghenion hunanofal yn cael ei defnyddio yn y brîff dylunio ar gyfer y Ganolfan Ganser Plant newydd ac adolygiad profiad y claf  o Adeilad Clinigol Morgan Stanley ac adeiladau Clinigol Premier Inn."

Defnyddiodd Dr Underwood-Lee a'r Athro Lobel hefyd ddull Kicking Up Our Heels i gynnal gweithdy i staff yn Ysbyty Great Ormond Street, gan eu hannog i fynd i'r afael â'u hanghenion eu hunain fel gweithwyr gofal iechyd rheng flaen ac maen nhw’n cynhyrchu taflen You're Doing a Great Job fydd yn canolbwyntio ar staff.

Mae Dr Emily Underwood-Lee yn gymrawd ymchwil ym Mhrifysgol De Cymru. Mae'r Athro Brian Lobel yn Athro Theatr a Pherfformio yng Ngholeg Rose Bruford.

GOSH Arts yw rhaglen gelf a diwylliannol arobryn Ysbyty Great Ormond Street. Gweler https://www.gosh.nhs.uk/wards-and-departments/departments/gosh-arts

Ariennir GOSH Arts gan Elusen Blant Ysbyty Great Ormond Street.

Mae adroddiad llawn Kicking Up Our Heels ar gael yma - https://storytelling.research.southwales.ac.uk/research/kicking-our-heels/

#storiau